نخستین نقاشی در تاریخ بشر: آغاز بیان تصویری در آستانه تمدن
- Baset Orfani
- Apr 16, 2025
- 3 min read
در تاریکیهای رازآلود ماقبل تاریخ، در ژرفنای زمانهایی که هنوز خط و زبان نوشتاری پدید نیامده بود، نخستین نشانههای ذوق و خلاقیت انسانی، نه بر روی کاغذ یا پوست، که بر دیوارهای سنگی غارها شکل گرفت. هنر تصویری، که امروزه یکی از شاخصترین نمودهای تمدن بشری به شمار میآید، در آغاز راه، تجلی خاموشی بود از تلاشی انسانی برای درک و تفسیر جهان پیرامون خود. در این بستر باستانی و پرابهام، آنچه به عنوان "نخستین نقاشی در تاریخ بشر" شناخته میشود، نقشی است از یک حیوان، رسمشده بر دیواره غاری در جزیرۀ سولاوسی اندونزی، که به گفتۀ دانشمندان، قدمتی بیش از چهلوپنج هزار سال دارد.
این نقاشی، که تصویر یک خوک وحشی از گونۀ بومی سولاوسی را به تصویر میکشد، با استفاده از رنگدانههای طبیعی بهویژه اکسید آهن قرمز (اوکر قرمز) خلق شده است. این ترکیب ابتدایی اما مؤثر، که بعدها در نقاشیهای غاری سراسر جهان به کار رفت، نشانگر درک ابتدایی انسان از مواد طبیعی و قابلیتهای رنگزایی آنهاست. خوک مزبور با جثهای قوی و پوزهای برجسته، در حالتی ایستاده و با جزئیاتی قابلتوجه به تصویر کشیده شده است. آثار دیگری از دستان انسانی نیز پیرامون این نقش دیده میشود، که احتمالاً به روش استنسیل یا چاپ دست با دمیدن رنگ بر پیرامون کف دست بر روی دیواره سنگی ایجاد شدهاند.
این نقاشی در غار لیانگ تِبو (Leang Tedongnge) واقع در یکی از نواحی دورافتادۀ جزیرۀ سولاوسی کشف شد. پژوهشگران با استفاده از روشهای سنسنجی اورانیوم-توریوم، که میزان قدمت رسوبات کلسیمی تشکیلشده بر سطح نقاشی را اندازهگیری میکنند، موفق به تخمین سن این اثر شدند. نتایج بهدستآمده، آن را متعلق به حدود ۴۵٬۵۰۰ سال پیش میدانند، که این زمان آن را نهتنها به عنوان قدیمیترین نقاشی شناختهشده در تاریخ بشر معرفی میکند، بلکه جایگاه هنر را در شکلگیری تفکر نمادین انسان به وضوح نمایان میسازد.
این کشف، از جهاتی حائز اهمیتی بنیادین است. نخست، پیشتر تصور میشد که هنر غاری اساساً در اروپا و بهویژه در غارهایی چون شووه، آلتامیرا، و لاسکو پدید آمده و رشد یافته است. این غارهای مشهور، که تصاویری از اسبها، گاوها، گوزنها، شیرها و کرگدنها را با دقت و ظرافتی بینظیر نمایش میدهند، به دورهای بین ۳۰ تا ۳۵ هزار سال پیش بازمیگردند. اما با کشف نقاشی سولاوسی، این فرضیه دگرگون شد و روشن گردید که خاستگاههای هنر انسانی نه تنها به اروپا محدود نبوده، بلکه احتمالاً بسیار پیشتر از آنچه تصور میشد، در بخشهایی از آسیا و شاید سایر نقاط جهان نیز ظهور یافته است.
نکتۀ شگفتانگیز دیگر، جنبههای نمادین و احتمالی داستانسرایی در این نقاشی است. وجود تصویر خوک، بهتنهایی یک بازنمایی واقعگرایانه نیست، بلکه ممکن است دلالتی آیینی، توتمی یا حتی اسطورهای داشته باشد. برخی محققان بر این باورند که چنین تصاویر، بیانگر آغاز نوعی آگاهی مذهبی یا عرفانی ابتدایی در انسان است؛ درکی از رابطه میان خود و طبیعت، و تلاش برای اثرگذاری یا ارتباط با نیروهای ناشناخته از طریق بازنمایی تصویری. دستهای انسانی که پیرامون نقش خوک دیده میشوند نیز میتوانند گواهی بر مشارکت جمعی، ثبت حضور، یا نوعی مهر شناسایی بدوی باشند؛ گویی هنرمندان نخستین با آنها میخواستهاند هویتی را بر دیوارها جاودانه سازند.
در نگاهی کلان، این اثر ساده اما حیرتانگیز، آغازگر مسیری بود که طی آن، انسان با زبان تصویر، واقعیت و خیال را به هم آمیخت، اسطوره آفرید، تاریخ ساخت و فرهنگ بنیان نهاد. از همان خوک سولاوسی، راهی باز شد که به پیکرهسازی سومری، نگارگری مصری، موزائیکهای رومی، نقاشی دیواری رنسانس و در نهایت، هنر مدرن انجامید. به همین دلیل، هرچند این نقاشی ابتداییترین شکل بیان هنری به شمار میرود، اما در معنای فلسفی و فرهنگی آن، نقطۀ عطفی است در سیر تحول آگاهی انسان.
این نقش، نه فقط تصویری از یک حیوان، بلکه آغازی است بر زایش ذهن خلاق، هنرمند، و تأملگر انسان؛ لحظهای تاریخی که در آن، بشر برای نخستینبار، سکوت هزاران سالهی خود را شکست و با رنگ و خط، با طبیعت سخن گفت، و در خاموشی سنگها، زمزمۀ اندیشهی خویش را برای نسلها به یادگار گذاشت.
از ابراز محبت و نظرات خوب شما بسیار سپاسگزاریم!
حضور شما در صفحه ادبی (فراز) به ما انگیزه میدهد تا با اشتیاق بیشتری در مسیر رشد و حمایت از ادبیات گام برداریم.
برای حمایت مستمر از فعالیتهای ادبی فراز، خواهشمندیم صفحه ما را دنبال کنید و به وبسایت رسمیمان به آدرس www.faraaaz.com
مراجعه کنید تا از آخرین اخبار و خدمات بنگاه انتشاراتی فراز مطلع شوید.
با احترام
بنگاه انتشاراتی فراز
ایمیل: support@faraaz.no
وبسایت ما:
Comments