نقش آموزش در روند توسعه اقتصادی افغانستان

نویسنده: نجیلا "ابراهیمی" 

چکیده 

آموزش یک پروسه یادگیری است که طی این پروسه میتوان از دانش، مهارت و ارزشها، بهره مند شد. پس پرسش اساسی که درین خصوص مطرح شده اینست که آموزش چی نقشی میتواند در روند توسعه اقتصادی افغانستان داشته باشد؟ فرضیه ارایه شده چنین میباشد: ممکن آموزش نقش سازنده ای در روند توسعه اقتصادی افغانستان داشته باشد؛ مردم افغانستان احتماال از طریق آموزش های عصری میتوانند زمینه توسعه و پیشرفت اقتصادی را در افغانستان فراهم سازند. 

بدین اساس برای دستیابی به پرسش اصلی و فرضیه مطرح شده؛ نقش آموزش در روند توسعه اقتصادی افغانستان  مورد بررسی قرار گرفته و برای گردآوری اطالعات الزم از روش کتابخانه ای که روش معمول میباشد استفاده  گردیده است. 

یافته های تحقیق نشان می دهد که آموزش نقش برجسته ای در توسعه اقتصادی دارد. بدین ملحوظ افغانستان نیز  برای گذار از عقب ماندگی، رهایی از بالی فقر، حل چالش های اقتصادی و در مجموع برای رسیدن به توسعه  اقتصادی نیازمند افراد تحصیل کرده و با سواد است تا از طریق آنچه که می آموزند برای چالش های اقتصادی  و وضعیت نابسامان اقتصاد افغانستان راهکار ساخته و در ساختار اقتصادی افغانستان تحول مثبت ایجاد نمایند البته  این تحول به بکبارگی امکان پذیر نیست و نیازمند توجه به آموزش می باشد. از آنجا که آموزش یکی از ارکان  مهم توسعه اقتصادی میشود؛ بدون آموزش توسعه اقتصادی افغانستان نیز امکان پذیر نیست. 

کلید واژه ها: آموزش، توسعه، توسعه اقتصادی، نقش آموزش در توسعه

مقدمه 

افغانستان کشوریکه سالهاست درگیر جنگ، ناامنی، فقر، عقب ماندگی بوده است. مردم افغانستان از لحاظ  اقتصادی در وضعیت نابسامان به سر میبرند. اوضاع بد اقتصادی در افغانستان سبب چند دور مهاجرت و آوارگی مردم شده است. مردم افغانستان متاسفانه چی در داخل کشور و چی در مهاجرت بار سنگین فقر، ناداری،  نابرابری، بی عدالتی و هزاران چالش های دیگر اقتصادی ـ اجتماعی را به دوش میکشند ولی تا هنوز با وجود  داشتن معادن طبیعی بسیار، ذخایر زیرزمینی و داشتن موقعیت ممتاز ژیوپلتیک و ژیواستراتیژیک نتواسته اند راه  بیرون رفت از چنین وضعیتی را پیدا کنند و معادن و امکانات خود را به گونه درست مدیریت نمایند. برعکس  سایه شوم فقر و عقب ماندگی باالی مردم افغانستان پرده افگنده است. آیا علت این امر عدم آگاهی و دانش  مردم است؟ آیا آموزش میتواند مسیر رسیدن به توسعه اقتصادی در افغانستان را باز نموده و با فقر و مشکالت اقتصادی مردم افغانستان مبارزه نماید؟ آیا آموزش راهکار مناسب برای رهایی افغانستان از چنین اوضاع و احوال  بد اقتصادی است؟ این تحقیق برای پاسخ به این پرسش ها تهیه گردیده و در پی این است که نقش آموزش را  در روند توسعه اقتصادی افغانستان مورد بحث و بررسی قرار دهد و جایگاه آموزش را در روند توسعه اقتصادی  افغانستان مشخص نماید. 

مباحث نظری 

الف. تعریف مفاهیم 

آموزش: واژه آموزش در فرهنگ فارسی عمید: به معنی »اسم مصدر از آموختن، عمل آموختن و تعلیم دادن«  به کار رفته است. )عمید، :8811 ص83(. در اصطالح؛ آموزش یک فرایند یادگیری است که طی این فرایند  میتوان مهارت ها، اخالق، دانش، هنر، اعتقادات و عادات جدید را آموخت و از مزایای آن بهره مند شد  )کردی، 8048(. 

توسعه: توسعه در لغت به معنای رشد تدریجی در جهت پیشرفته تر شدن، قدرتمندتر شدن، و بزرگ تر شدن  است )رامزپور، :8044 ص18(. به عباره دیگر توسعه به معنی گسترش و بهبود است و توسعه اقتصادی به  مفهوم گسترش و بهبود وضع اقتصادی کشورها در نظر گرفته میشود. توسعه اقتصادی فقط به رشد اقتصادی  محدود نمی شود و در بعد گسترده تری مسایل مربوط به فقر، عدالت، شهرنشینی، مهاجرت، بیکاری، توزیع  درآمد و سایر شاخص های اجتماعی را نیز در بر میگیرد )باباجانی بابلی، کشاورزی، :8831 ص14(

ب. چارچوب نظری 

آموزش نقش تعیین کننده و سرنوشت ساز در فرایند رشد و توسعه اقتصادی دارد برعالوه انکشاف جوامع  وابسته به آموزش است؛ بدون آموزش انکشاف امکان پذیر نمیباشد. همین آموزش است که زمینه پیشرفت  جامعه را مهیا میسازد. جوامع برای استمرار، بقا، حیات و تعالی خود نیاز به افراد باسواد و با دانش دارد تا زمینه  های پیشرفت آن جامعه را فراهم سازد )حسینی، 8048(. در واقع آموزش شرط اصلی توسعه هر کشوری به  حساب می آید. ملتی که از آموزش کافی بهره مند نباشد همیشه زیردست کشورهای مترقی و باسواد است  همچنان فقر و گرسنگی، شیوع امراض گوناگون، پیدایش عقاید باطل، در جامعه ای اوج میگیرد که مردم آن  جامعه از سواد و دانش کافی برخوردار نباشند )اکبری، 8830(. 

»دگالس نورث«، برنده ی جایزه ی نوبل اقتصاد؛ نقش آموزش را در توسعه کشورها چنین توصیف نموده  است: »اگر میخواهید ببینید کشوری توسعه یافته است یا نه! به کارخانه ها و صنایع آن نگاه نکنید، کافی است  سری به مکاتب آن بزنید؛ سرمایه های ما در چاه نفت یا در بانک ها نیست، سرمایه های ما در مکاتب نشسته  اند.« )محمدی، 1414(. 

نقش آموزش در روند توسعه اقتصادی افغانستان: 

همان گونه که اشاره گردید آموزش نقش گسترده ای در توسعه اقتصادی کشور ها ایفا میکند که افغانستان نیز  از این امر مستثنا نمی باشد افغانستان نیز به عنوان یک کشور برای رسیدن به توسعه اقتصادی نیاز به افراد تحصیل  کرده و با سواد دارد؛ افرادی که با استفاده از دانش، مهارت و تخصص خود زمینه های انکشاف اقتصادی را در  کشور فراهم سازند. چنانچه میبینیم یکی از عوامل عمده فقر و عقب ماندگی و ریشه ی بسیاری از مشکالت  فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی افغانستان در طول تاریخ؛ بیسوادی و ناآگاهی توده های مردم بوده است.  اقتصاد و زندگی مردم ما هنوز سنتی است. سالهاست که در ساختار اقتصادی افغانستان هیچ تغییری ایجاد نشده و  ما نتوانسته ایم اقتصاد خود را مدرن سازیم. علت این امر محصول کم اهمیت دادن به آموزش و عدم توجه به  آموزش است. زیرا وقتی ما به آموزش اهمیت ندهیم نمیتوانیم در ساختار اقتصادی کشور تغییر ایجاد کنیم و  اقتصاد را مدرن سازیم. برعالوه نمی توانیم رو به توسعه گام برداشته و از داشته های خود استفاده بهینه نماییم. بنا  آموزش یک ضرورت اچتتناب ناپذیر در جامعه افغانستان محسوب میشود. در صورتی که تحولی درین عرصه  ایجاد نشود و ساختار آموزش در افغانستان اصالح نگردد همانطور که سال ها از جامعه جهانی عقب افتاده و دور شدیم، زیادتر دور خواهیم شد زیرا عدم موفقیت در امر آموزش یعنی باخت در صحنه جهانی )حسینی،  .)8048 

واضح است که آموزش نمیتواند در کوتاه مدت باعث ایجاد تغییر در جامعه شود ولی در بلند مدت از پنج روش  زیر؛ میتواند تغییرات اساسی در نوع زندگی مردم، عادات و رفتارهای اجتماعی ایجاد نموده و مسیر توسعه  اقتصادی را در افغانستان هموار سازد: 

.8 از طریق تاثیرگذاری بر افکار و رفتار مردم: آموزش به افراد کمک می کند تا اصول اخالقی، عادات،  اعتقادات و ارزش های انسانی را درک نمایند؛ افراد جامعه با درک چنین موضوعاتی افکار شان  روشن شده سطح دانش و آگاهی شان نسبت به مسایل بلند میرود و در نتیجه برای پیشرفت جامعه تالش  میورزند به عالوه افزایش دانش مردم، افزایش توانایی جمع آوری و تحلیل اطالعات و آماده کردن  منابع انسانی برای پاسخ مناسب به چالش های پیشروی جامعه انسانی، تحرک اجتماعی را افزایش داده  و به افزایش نوآوری و خطرپذیری مردم کمک می کند. از این رو موجب افزایش فعالیت های  اجتماعی ـ اقتصادی گشته و روند توسعه ملی را سرعت میبخشد. 

.1 مبارزه با فرهنگ ها و باورهای نادرست: آموزش از طریق بلندبردن سطح آگاهی و باز نمودن افکار  بسته مردم با باور های نادرست فرهنگی ـ اجتماعی که سبب عقب ماندگی اقتصادی میگردد مبارزه  نموده و مردم را با نحوه زندگی اقتصادی مدرن آشنا میسازد زیرا مردم با آموزش به چگونگی زندگی  

اقتصادی در عصر جدید آشنا میگردند و تالش می کنند خود را با چنین زندگی وفق دهند. .8 از طریق ایجاد نیروی کار مولدتر و تقویت و افزایش دانش و مهارت های که تولید را افزایش میدهند:  فرایند آموزش به افراد کمک می کند تا با استفاده از روش های ساده، فعالیت های بیشتر انجام دهند  

همچنان آموزش مهارت افراد را افزیش داده و در بهبود کمیت و کیفیت تولیدات کمک می کند.  .0 از طریق ایجاد طبقه های از افراد تحصیل کرده برای پر کردن موقعیت های خالی در خدمات دولتی، شرکت های عمومی، حرفه ها و کسب و کارهای خصوصی. 

.5 همچنان از طریق ایجاد اشتغال و فرصت های کسب درآمد برای معلمان، مدرسه سازان و کارگران  ساختمانی، چاپ کتابهای درسی و... )محمدی، 8833(

نتیجه 

عمده ترین معضل سد راه توسعه اقتصادی در افغانستان بیسوادی توده های مردم است. همین بیسوادی توده ها  سبب گردیده تا چالش های اقتصادی ـ اجتماعی در افغانستان اوج گیرد. تا زمانی هم که توجه به آموزش  صورت نگیرد هر روز بر شدت این چالش ها افزوده خواهد شد. آموزش به عنوان یکی از ارکان مهم انکشاف  اقتصادی میتواند از شدت این چالش های موجود در جامعه ای افغانی بکاهد. در گام نخست، جعمیت افغانستان  زمانی میتوانند در روند توسعه اقتصادی تاثیرگذاری داشته باشند که خود توانمند شوند و این توانمندی از طریق  آموزش ممکن میگردد.

ماخذ و منابع 

.8 باباجانی بابلی، محدثه و کشاورزی، علی )8831(. گذری بر توسعه اقتصادی، نظریات و استراتیژی ها.  مشهد: ارسطو. 

.1 رامزپور، محمد ابواالحرار )8044(. مشارکت اجتماعی و سیاسی زنان؛ "در روشنایی قطعنامه 8815 ملل متحد و برنامه های ملی". کابل: موسسه مطالعات اقتصادی و حقوقی افغانستان )AELSO). .8 عمید، حسن )8811(. فرهنگ فارسی عمید. تهران: فرهنگ نما. 

.0 اکبری، محمد نعیم )8830(. نقش علم و دانش در ترقی کشورها. قابل دسترس در:  

https://www.ghazni.blog.ir 

.5 حسینی، محمد علی )8048(. اهمیت نهاد آموزش و پرورش در جامعه. قابل دسترس در:  

https://www.kelkein.com 

.6 همان )8048( 

.1 کردی )8048(. آموزش چیست؟ قابل دسترس در: com.takmasocial.www://https  .1 محمدی، محمد )1414(. مشکالت آموزش و پرورش در افغانستان. قابل دسترس در:  

https://www.subhekabul.com 

.3 محمدی، محمد داوود )8833(. افغانستان در مسیر اقتصاد آموزش. قابل دسترس در:  https://www.dailyafghanistan.com